|
Hittegolf en ozonpieken
In de 21ste eeuw zullen we in West-Europa steeds vaker te maken krijgen met hittegolven. Meestal is er tijdens een hittegolf ook veel ozon in de lucht. Hitte en ozon kunnen beide schadelijk zijn voor de gezondheid. De gezondheidsrisico's zijn groter als iemand lichamelijke inspanningen doet of alcohol drinkt. Ook jonge en gezonde personen kunnen gezondheidseffecten ondervinden van hitte en ozon!
Hou dus op warme dagen het weerbericht in de gaten. Via de openbare televisie en radio wordt een waarschuwing gegeven als er een hittegolf aankomt of als een verhoogd gehalte aan ozon gemeten of verwacht wordt. Deze waarschuwing is ook belangrijk voor wie houdt van buitensporten.
Wat is ozon?
Ozon is een gas dat op warme dagen in de onderste luchtlagen gevormd wordt uit de aanwezige luchtverontreiniging. Dit gebeurt onder invloed van zonlicht. Daarom gaat een hittegolf meestal gepaard met een ozonpiek.
De ozonvervuiling is het hoogst op windstille dagen met intense zonneschijn. Men ziet piekconcentraties vanaf de middag tot in de vroege avond, wanneer de zonnestraling het hevigst is. De verkeersvervuiling speelt een belangrijke rol in de ozonproblematiek, maar de hoogste ozonpieken worden vaak op het platteland gemeten en niet in de binnenstad.
Gevolgen voor de gezondheid
Hitte kan aanleiding geven tot uitdroging, hittekrampen, uitputting of zelfs tot een hitteslag.
Tekenen van uitputting of hitteslag
Een hittegolf is een aanslag op de natuurlijke warmte- en vochtregeling van je lichaam!
Hevig zweten en weinig drinken leidt tot uitdroging. Dit herken je aan grote dorst, droge mond en hoofdpijn.
Hittekrampen: spierkrampen in de buik, armen en benen door overvloedig zweten bij zware lichamelijke inspanningen. De krampen verdwijnen meestal zodra je rust.
Uitputting: als je de eerste tekenen (uitdroging en hittekrampen) niet behandelt (door rust, drinken en/of afkoeling), raakt je lichaam uitgeput. Dit kan gepaard gaan met bleekheid, hoofdpijn, duizeligheid, zwakte en vermoeidheid, een snelle polsslag, misselijkheid of braken. Als uitputting niet behandeld wordt, kan ze snel leiden tot een hitteslag.
Hitteslag: de warmteregulatie van je lichaam is verstoord en dit leidt tot ernstige complicaties: hoge lichaamstemperatuur, rode en droge huid (zweetfunctie verstoord), duizeligheid, misselijkheid, verwardheid, een zeer snelle hartslag met al snel bewustzijnsverlies en shock tot gevolg: dit is een medisch noodgeval dat binnen enkele uren dodelijk kan zijn!
Ozon kan volgende gezondheidsproblemen veroorzaken:
- kortademigheid of abnormaal ademen (vermindering longcapaciteit)
- oogirritatie
- keelirritatie
- hoofdpijn
Deze problemen worden ernstiger bij een hoger ozongehalte in de lucht, bij een langere blootstelling, bij gevoelige personen en bij lichamelijke inspanningen.
Ozon is een zeer agressief gas dat de slijmvliezen beschadigt. Het dringt door tot diep in de longen en veroorzaakt er lokale ontstekingsverschijnselen. Mogelijks maakt ozon de luchtwegen gevoeliger voor allergenen, wat kan leiden tot het uitlokken van astma-aanvallen.
Eerste hulp bij hitte- en ozongevallen:
twee kernwoorden: RUST en VERFRISSING
- zoek een koele plek op waar de zieke kan rusten;
- laat de zieke water drinken en maak zijn of haar kleren nat;
- zorg voor frisse lucht;
- verwittig onmiddellijk de dokter of de hulpdiensten (nummer 100 of 112) bij tekenen van uitputting of hitteslag.
|
Risicogroepen
- personen die grote inspanningen doen;
- kinderen;
- (zelfs gezonde) ouderen vanaf 65 jaar;
- (chronisch) zieken, zoals bijvoorbeeld mensen met astma, hart- en vaatziekten, nierziekten, suikerziekte,...
Let wel: ook gezonde personen kunnen last krijgen. Iedereen heeft een eigen individuele gevoeligheid aan hitte en ozon.
Bijkomende risicofactoren
- door alcohol of cafeïne verlies je meer lichaamsvocht;
- middelengebruik: verschillende geneesmiddelen, doping en/of drugs verhogen de gevoeligheid voor hitte en/of ozon, of versterken de symptomen ervan;
- milieu-invloeden: windstilte, aanwezigheid van andere luchtverontreiniging zoals uitlaatgassen, fijn stof, …;
- lokale, culturele en religieuze factoren:
- in een stad is het steeds een paar graden warmer dan op het platteland, aan zee of in een bos;
- mensen afkomstig uit koudere streken zullen gemiddeld meer last hebben van de warmte;
- tijdens de ramadan vormt het eet- en drinkverbod overdag een bijkomende risicofactor. Van 2007 t.e.m. 2020 zal de ramadan in de periode vallen waarin hittegolven kunnen voorkomen.
Sporten bij verhoogde ozonconcentraties
Ozon doet de longcapaciteit met gemiddeld 10% dalen, wat belangrijk kan zijn voor atleten die topprestaties willen leveren.
8-uursgemiddelde ozonconcentratie |
longfunctievermindering |
120 - 150 μg/m3 |
3 - 5 % |
150 - 210 μg/m3 |
5 - 10 % |
210 - 250 μg/m3 |
10 - 15 % |
>250 μg/m3 |
>15 % |
Door te sporten verhoogt ook bij gezonde volwassenen het risico op ongunstige effecten van ozon.
- Tijdens het sporten gaat men sneller en dieper ademen. Door meer lucht in te ademen, wordt ook meer ozon ingeademd.
- Bij inspanning gaat men meer door de mond inademen in plaats van door de neus. De ingeademde lucht zal minder gefilterd worden door de neusslijmvliezen.
- Door dieper in te ademen dringen ozondeeltjes ook dieper de luchtwegen in.
Dit maakt sporters extra kwetsbaar. Hoe intensiever de inspanning, hoe groter de hinder die ze zullen ondervinden. De klachten ontstaan meestal snel, nog tijdens de training of wedstrijd, maar verdwijnen ook vrij vlug.
Voorzorgsmaatregelen
Op warme zonnige zomerdagen dient men in de eerste plaats zich te beschermen tegen de zon en voldoende te drinken.
Op dagen met verhoogde ozonconcentraties is het aan te raden zijn trainingsschema aan te passen. Wanneer men toch wil sporten, doet men dit best in de vroege ochtend of laat op de avond als de ergste ozonpieken voorbij zijn.
Sporten in een groene of bosrijke omgeving biedt geen oplossing tegen ozonvervuiling. De gemeten concentraties aan ozon zijn er vaak hoger dan in de stad.
Binnenshuis zijn de ozonconcentraties gemiddeld wel de helft lager dan in de buitenlucht.
Hoe ziektesymptomen ten gevolge van hitte en ozon voorkomen?
- drink vóór je dorst hebt, en meer dan gewoonlijk (water, fruitsap, afgekoelde bouillon, …), minstens 1,5 tot 2 liter per dag in rust;
- vermijd alcoholische dranken (bier, wijn, ...) en cafeïnehoudende dranken (koffie, thee, cola, …). Zij verstoren de natuurlijke vochtregulatie van je lichaam;
- beperk lichamelijke inspanningen (bv. sportactiviteiten) of rust geregeld en drink voldoende: twee tot vier glazen per uur;
- blijf binnen, maar hou de zon buiten. In de binnenlucht is er minder ozon dan in de buitenlucht;
- zoek de koelte op en/of koel je lichaam regelmatig af (douche, bad, zwembad, …);
- hou er rekening mee dat een ventilator die de warme lucht doet circuleren weinig of geen verkoeling brengt, een airconditioning wel;
- pas je kleding aan: lichte kleding (katoen), helder van kleur, hoed of petje tegen de zon. Bescherm je ook tegen zonnebrand met een zonnecrème;
- als je bepaalde geneesmiddelen neemt, informeer dan best op voorhand bij je arts of apotheker
- of zij een negatief effect kunnen hebben op je gezondheid gedurende een hitteperiode en
- of de dosis aangepast moet worden.
Hoe ozon- en hitteproblemen helpen te voorkomen?
Ook al zijn hoge ozonconcentraties en hittegolven een typisch zomerfenomeen, iedereen kan ze mee helpen voorkomen, het hele jaar door, door de uitstoot van vervuilende stoffen en broeikasgassen te verminderen:
- laat je auto eens staan en ga te voet, neem de fiets of het openbaar vervoer;
- laat je auto regelmatig onderhouden;
- rij rustig, zonder bruusk optrekken of remmen;
- kies voor verf op waterbasis en schoonmaakproducten zonder oplosmiddelen;
- kies voor een zuinige verwarming met een hoog rendement;
- laat je verwarmingsinstallatie elk jaar afstellen door een specialist.
Informatiedrempel en alarmdrempel
Via de weerberichten op radio en televisie worden overschrijdingen van de drempelwaarden aangekondigd.
De informatiedrempel wordt bereikt als de ozonconcentratie per uur hoger is dan 180 microgram ozon per kubieke meter lucht (microgram/m³). Vanaf deze drempel kunnen gezondheidsklachten optreden bij mensen die bijzonder gevoelig zijn voor luchtvervuiling (kinderen, ouderen, personen met chronische hart- en ademhalingsstoornissen, …).
Aan deze risicogroep wordt aangeraden om binnen te blijven en om zich zeker niet overmatig in te spannen.
De alarmdrempel wordt bereikt bij ozonconcentraties vanaf 240 microgram/m³. Dan kunnen ook gezonde personen hinder ondervinden.
Organisatie van zomerse sportevenementen
Organisatoren van openluchtsportevenementen dragen de verantwoordelijkheid om deelnemers en toeschouwers te informeren over de ozonsituatie.
Beschutting tegen de zon en voldoende drinkgelegenheid moeten worden voorzien.
Bij het overschrijden van de alarmdrempel (240 microgram/m³) kan overwogen worden om het gebeuren uit te stellen of te verplaatsen naar de voormiddag. Eventueel moet het programma aangepast of ingekort worden.
- Informeer je publiek en/of je leden over de gezondheidsrisico’s en de mogelijke maatregelen;
- verleg inspannende activiteiten naar koelere dagen of naar koelere perioden van de dag. ’s Ochtends vroeg en ’s avonds laat is er ook minder ozon in de lucht. Vóór 11 uur of na 22 uur zijn de veiligste uren van de dag;
- voorzie een alternatief -minder inspannend- programma voor hete dagen. Verplaats de geplande activiteiten bijvoorbeeld naar een (koele) binnenruimte. Binnen is er minder ozon;
- zorg voor een voldoende voorraad drinken. Op hete dagen is het aan te bevelen om gratis drinkwater te voorzien;
- zorg voor voldoende afkoeling: schaduwrijke plekken, parasols, petjes, voldoende koeling bij activiteiten in een gebouw of tent, verkoeling door airconditioning en/of door water te versproeien (douches, tuinslang, …);
- denk eraan dat sporters met astma, hartziekten en/of andere gezondheidsproblemen extra
- gevoelig zijn voor ozon en/of hitte;
- hou er rekening mee dat alcohol en bepaalde (genees)middelen de effecten van ozon en hitte kunnen versterken;
- denk tijdens sportieve evenementen ook aan het publiek;
- vergeet de mensen in de wachtrij niet;
- pas het menu aan (beter licht verteerbare voeding). Als je een zware maaltijd moet verteren zal je lichaamstemperatuur extra stijgen. Let er ook op het voedsel koel te bewaren om bederf tegen te gaan.
Informatiefolders om te verspreiden aan deelnemers en publiek kunnen gratis aangevraagd worden via het secretariaat van Toezicht Volksgezondheid:
Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid
Afdeling Toezicht Volksgezondheid
Ellipsgebouw, Koning Albert II-laan 35 bus 33 - 1030 BRUSSEL
Tel.: 02 553 36 71 - Fax: 02 553 36 16
toezichtvolksgezondheid@vlaanderen.be
Actuele ozongehaltes en de verwachtingen voor de volgende dagen vindt u op de website van de Intergewestelijke Cel voor Leefmilieu (IRCEL): http://www.irceline.be/ .
Voor het weerbericht kan je terecht bij het Koninklijk Meteorologisch Instituut: www.meteo.be of op 0900 27 002.
|
Hitte- en ozonplan
De overheid houdt de temperatuur en het ozongehalte in de gaten. Als er bepaalde temperatuurs en/of ozondrempels overschreden zijn, wordt via de openbare media de waarschuwingsfase of de alarmfase afgekondigd.
Voor meer uitleg over het hitte- en ozonplan kan je terecht op:
Elektronische waarschuwing
Wil je per mail op de hoogte gebracht worden zodra de ozonwaarschuwingsdrempel of
-alarmdrempel overschreden wordt, stuur dan een mail met vermelding "inschrijving mailinglist" in de onderwerpregel naar smog@irceline.be. Je krijgt dan ook een melding bij hoge fijnstofgehalten in de lucht.
Voor meer informatie: http://www.zorg-en-gezondheid.be/hittealarm/.
|
