• Hyperventilatie : door meer en dieper te ademen, zal meer zuurstof ter hoogte van de longalveolen worden gebracht zodat op die manier een klein stukje van de hypoxie wordt ondervangen.
  
• Zuur-base : door de verminderde alkalische reserve zal het bufferend vermogen van het bloed verminderen. Dit zal leiden tot een daling van het maximaal melkzuurgehalte in het bloed. De anaërobe lactische inspanningen zullen minder goed verdragen worden.
  
• Cardiovasculair: de cardiovasculaire aanpassingen hebben een negatieve invloed op het uithoudingsvermogen vermits het hart bij maximale inspanning minder bloed naar de spieren zal pompen.
  
• Hematologisch : deze aanpassingen zorgen ervoor dat meer zuurstof per hoeveelheid bloed kan getransporteerd worden.
  
• Lokaal: deze aanpassingen ter hoogte van de spiercel zelf, zorgen ervoor dat de zuurstof die zich in het bloed bevindt, gemakkelijker in de spiercel terecht kan komen, zodat de spier dus meer aëroob kan werken.
  

Of dit fenomeen, dat zeker optreedt bij hoogtetraining, de prestaties effectief verbetert en/of opweegt tegen de mogelijke nadelen van hoogtetraining, is echter een andere vraag. Op hoogte neemt het prestatievermogen duidelijk af. Als we figuur 1 bekijken, zien we immers duidelijk dat het uithoudingsvermogen afneemt bij toenemende hoogte.

Figuur 1. Afname van de maximale zuurstofopname in functie van de hoogte. Tot 1500 meter is er geen verandering. Vanaf 1500 meter daalt de maximale zuurstofopname met 10 % per 1000 meter.

De verklaring hiervoor is gemakkelijk te geven. Als we figuur 2 bekijken, zien we dat de maximale zuurstofopname daalt bij hypoxie, terwijl de zuurstof, nodig om een bepaalde inspanning te leveren, constant blijft. Op hoogte moet men, voor eenzelfde absolute inspanningsintensiteit, aan een hoger percentage van de maximale zuurstofopname presteren, wat natuurlijk een verminderde maximale prestatie met zich meebrengt.

Acclimatisatie
Wat zijn nu de aanpassingen die optreden als men wat langer op hoogte verblijft? De studies hierover spreken elkaar vaak tegen.

Zoals hoger gezegd, treden in het lichaam enkele aanpassingen op die er voor zorgen dat de zuurstof gemakkelijker tot in de spieren raakt. Zo zullen de hematologische en lokale veranderingen ter hoogte van de spieren (zie tabel 1) een groot deel van de negatieve cardio-vasculaire aanpassingen opvangen.
Het is voornamelijk bij weinig of niet-getrainden dat dit opvalt. Bij hen zien we een duidelijke toename van de maximale zuurstofopname op hoogte na een acclimatisatieperiode. Bij goed-getrainden is er nauwelijks een verschil merkbaar omdat de trainingsintensiteit of -duur moet verminderd worden in vergelijking met zeeniveau.

Figuur 2: Effect van hoogte op de verhouding absolute inspanningsintensiteit, zuurstofopname (V02) en relatieve inspanningsintensiteit.

Ook is men het erover eens dat de uithoudingstijd, de duur dat een bepaalde inspanning kan volgehouden worden, duidelijk verbetert na een verblijf van een aantal weken op hoogte. Dit geldt zowel voor goed- als voor niet-getrainden. Dit zou te wijten zijn aan een verminderde melkzuurproductie in de spieren na hoogteacclimatisatie.

De prestatie (tijd over een bepaalde afstand) op zich verbetert bij weinig of niet-getrainden aanzienlijk na acclimatisatie.
Bij goed-getrainden is de verbetering van de prestatie veel minder uitgesproken. Dit heeft te maken met het feit dat het lichaam reeds aanpassingen heeft ondergaan ten gevolge van de uithoudingstraining (b.v. verhoogde spier~ capillarisatie, aërobe enzymenstijging, enz.) die nog moeilijk kunnen opgedreven worden op hoogte. Overigens is het altijd veel gemakkelijker om een duidelijke verbetering vast te stellen bij iemand die van nul vertrekt, in vergelijking met iemand die al zeer hoog scoort vanaf het begin.
Toch moet ook voor goed-getrainden als voorbereiding op een wedstrijd op hoogte een acclimatisatieperiode worden voorzien.

Praktische raadgevingen
Meestal geeft men volgende praktische raadgevingen voor een prestatie die op hoogte moet geleverd worden

• Het acclimatisatieproces op 2700 meter neemt 7 à 10 dagen in beslag. Op 3600 meter duurt het 15 tot 21 dagen, terwijl op 4500 meter al 21 tot 25 dagen nodig zijn. Dit zijn gemiddelden, de waarden verschillen sterk van persoon tot persoon. Andere bronnen spreken van 14 dagen voor prestaties op 2000 meter, 21 dagen voor 2000 à 2500 meter en 28 dagen voor prestaties boven de 2500 meter.
  
  
• Een hoogtetrainingsstage doet men best op een hoogte tussen 2000 en 2500 meter. Hoger zou het detrainingseffekt te groot zijn.
  

Prestaties op zeeniveau
Hoogtetraining verbetert dus wel degelijk het prestatievermogen op hoogte, maar wat met het prestatievermogen op zeeniveau na een hoogtestage ?

De wetenschappelijke studies hierover geven grote individuele verschillen.
Algemeen genomen kan men stellen dat er een positief effect is voor niet- of slecht getrainde mensen. Als we de maximale zuurstofopname na de hoogtestage vergelijken met de maximale zuurstofopname vóór de hoogtestage, dan zien we dat bij weinig of niet-getrainde mensen die met een lage V02max aan de stage beginnen, er wel degelijk een verbetering optreedt. Bij mensen met een hoge initiële V02 max, is dit niet het geval.

Besluiten

1. Er zijn geen echt wetenschappelijke bewijzen dat een hoogtetraining gedurende enkele weken meer prestatiebevorderend zou zijn dan een gelijkaardige training op zeeniveau bij normale luchtdruk (in normoxie).
   
2. Eenzelfde soort training (aan dezelfde intensiteit in percentage van de maximale capaciteit) op hoogte of op zeeniveau levert eenzelfde trainingseffect op.
   
3. De effecten van hoogtetraining op de prestatie op zeeniveau zijn individueel erg variabel door verschillende mogelijke mechanismen
   
   • De aanpassing aan de hoogte is individueel erg verschillend ;
     
   • Waarschijnlijk speelt ook het oorspronkelijk hemoglobinegehalte en hematokriet een rol. Men spreekt soms van een "optimaal hematokriet" (dat is de hematokrietwaarde waarbij de grootste hoeveelheid zuurstof kan geleverd worden aan de metabool actieve weefsels). Atleten die deze waarde reeds bereiken vóór de hoogtetraining, zullen nog weinig nut hebben van de hypoxische stimulus (waarbij door vrijmaking van erytropoiëtine de aanmaak van rode bloedcellen gestimuleerd wordt).
     Atleten met een lager begin hematokriet daarentegen misschien wel. De optimale hematokrietwaarde voor atleten zou minstens 51 % bedragen, tegenover 40 à 45 % voor "normale" mensen geldt.
     
     
4. Voornamelijk weinig getrainden verbeteren na hoogtetraining omdat zij in tegenstelling tot goed-getrainden geen last hebben van het detrainingseffect.
   
5. Hoogtetraining kan nadelig zijn voor atleten van hoog niveau vanwege het risico op hoogteziekte, met als gevolg een duidelijke vermindering van de conditie. Verder moeten zij tijdens de hoogtestage automatisch hun trainingsintensiteit en/of duur verminderen met mogelijk meer negatieve gevolgen voor de conditie dan de positieve gevolgen die hoogtestage eventueel kan opleveren.
   Volgens de wetenschappelijke literatuur moeten we dus eerder besluiten dat het voornamelijk de hoteleigenaars en de touring operators zijn die baat hebben bij een hoogtestage.
   Voor de professionele atleet is het misschien wel een leuk tussendoortje dat zijn psychische conditie een duwtje kan geven, maar of zijn fysieke conditie er wel bij vaart, is een ander paar mouwen...