Sportdranken zijn onmisbaar voor de aanvoer van koolhydraten tijdens duurinspanningen, maar vaak ook zeer zuur en dus schadelijk voor het tandglazuur. Voor atleten die veel sportdrank verbruiken, is een bezoek aan de tandarts een absolute aanrader.

Een sporter weet dat een goede vochthuishouding belangrijk is om te kunnen presteren. Afhankelijk van de intensiteit en de duur van de sportactiviteit, zal de behoefte aan extra vochttoevoer groter zijn. Een marathon, triathlon, een wielerwedstrijd en zelfs een tennismatch kunnen meerdere uren duren. Dit vereist van atleten dat ze op geregelde tijdstippen drinken om het vochtverlies te compenseren.

Sportdranken zijn in oorsprong ontwikkeld om het verlies aan vocht, elektrolyten en koolhydraten bij sporters aan te vullen. Tegenwoordig zijn ze een heel normaal verschijnsel geworden, niet alleen in de topsport maar ook in de breedtesport. Ze worden overigens vaak gebruikt door mensen die niet of nauwelijks actief zijn.

Water en voedingsstoffen worden door de dunne darm geabsorbeerd. Glucose verhoogt de absorptie van water door de dunne darm. De maaglediging heeft de meeste invloed op de snelheid waarmee water en voedingsstoffen geabsorbeerd worden. De maaglediging is afhankelijk van de hoeveelheid vocht in de maag.

Het vochtverlies dat optreedt tijdens intensieve of langdurige sportbeoefening aanvullen door te drinken, is niet eenvoudig. Aan sportdranken zijn stoffen toegevoegd om de absorptie te versnellen. Ze zijn uiterst nuttig voor sporters om een goede vochtbalans te behouden; ze hebben echter een belangrijk nadeel: erosie van het tandglazuur.

Tandglazuur is het hardste materiaal in het lichaam, maar wanneer het frequent blootgesteld wordt aan zure voedingsmiddelen, smelt het langzaam weg. In een pril beginstadium is hiervan nauwelijks iets te merken. Het glazuur wordt wel glad en glanzend, maar omdat deze aantasting heel het tandoppervlak omvat, merken de meeste mensen dit niet eens op. De erosie van het tandglazuur verloopt immers pijnloos tot vrij laat in het vernietigingsproces. Er is dan ook een groot verschil in de erosie door zuur en de aantasting door tandbederf (cariës) met duidelijk herkenbare gaatjes. Na verloop van tijd wordt het glazuur zo dun dat de gele kleur van het onderliggende tandbeen begint door te kleuren. Uiteindelijk ontstaat er duidelijk zichtbare schade op de plaatsen waar het glazuur volledig verdwenen is. Een specifiek en goed herkenbaar teken dat op erosie kan wijzen, zijn tandvullingen die langzaam steeds meer boven het tandoppervlak gaan uitsteken. Dit kan de indruk weken dat de tandvullingen groter worden, terwijl net de glazuurlaag rondom weggeërodeerd wordt.

Snelle erosie

Tandglazuur is op zijn dikste punt zo’n 2,5 millimeter dik, maar ondanks zijn kwaliteiten blijft het kwetsbaar. Een recent onderzoek berekende dat de blootstelling aan zure sportdrank in vergelijking met water of een neutrale drank de erosie van tandglazuur 3 maal kon versnellen. Dit sluit aan bij vroeger onderzoek dat een erosieversnelling van 7 tot 20 had opgetekend. Er zijn echter grote persoonlijke verschillen die afhangen va het poetsgedrag, het gebruik van neutraliserende voeding (bv. kaas of noten), de speekselvloed, de kwaliteit van het speeksel, enz.
Gemiddeld duurt het tussen 3 en 10 jaar vooraleer de glazuurlaag volledig geërodeerd is door overdreven blootstelling aan zuren. Een aangetaste glazuurlaag vormt een aanzienlijke bedreiging voor de toekomstige gezondheid van het gebit. De tand wordt er aanzienlijk én blijvend door verzwakt en het risico op cariës neemt sterk toe. De schade zou in principe hersteld kunnen worden door een beschermende kunststoflaag over het resterende glazuur te leggen, maar deze behandeling houdt zoveel nadelen in dat ze niet aangeraden wordt. Dit betekent dat de schade definitief is.

Neutralisatie

Normaal prikkelt zure voeding of zure drank de speekselvloed en worden de zuren vrij snel geneutraliseerd, al kan de blootstelling aan het zuur tot 2 minuten duren. Atleten die zeer frequent kleine slokken drinken en de drank nog even in de mond rondspoelen, kunnen hun blootstelling aan de zuren zo aanzienlijk verlengen. Bij uitdroging of bij atleten met een droge mond en weinig speeksel kan het echter tot 30 minuten duren vooraleer de zuren geneutraliseerd zijn en de toestand in de mond weer normaal is. Het risico op glazuurerosie neemt in zulke omstandigheden sterk toe. Sportdranken zijn sterk aangezuurd: ze bevatten zelfs tot 300 g citroenzuur per liter. Erosie treedt op als de pH of zuurtegraad lager is dan 5,5.
Er zijn drie verklaringen voor het feit dat sporters een groter risico lopen op erosie van het tandglazuur:

• uitdroging, met als gevolg minder speekselvloed;
• zeer frequent kleine slokken drinken, waardoor het milieu in de mond langer zuur blijft;
• gebruik van dranken met een lage pH, zoals sportdrank of fruitsap.

Sporters die tijdens langdurige sportbeoefening regelmatig sportdrank met kleine slokjes drinken, hebben een verhoogd risico op tanderosie.

Zure dranken

Zuren lijken geen invloed te hebben op de sportprestatie. Ze maken de sportdrank vooral frisser en fruitiger zodat hij aangenamer wordt om drinken. De zuurheid van sportdranken valt echter niet op omdat ze tegelijk ook veel suiker bevatten. Vaak wordt citroenzuur of andere organische zuren toegevoegd aan een sportdrank om de smaak te verbeteren. Deze organische bestanddelen voorkomen ook dat microbiologische organismen zich ontwikkelen in de drank en daardoor blijft de drank ook langer houdbaar. Vanuit een fysiologisch standpunt is er geen enkel voordeel van een grotere hoeveelheid zuur in de drank. Integendeel, een toegenomen zuurgraad zal de maaglediging remmen en er is ook wat anekdotisch bewijs dat een hoge zuurgraad (lage pH) maag-darmproblemen kunnen veroorzaken. Bovendien is een hoge zuurgraad ook voor het gebit niet aan te raden. Het lijkt erop dat hoe minder zuur de drank is, hoe sneller de maaglediging en dus de aanvoer van koolhydraten en water.

Het toevoegen van calcium zou het risico op erosie ook verminderen, maar dit zou de smaak negatief beïnvloeden.

Bij dranken is niet alleen de zuurheid belangrijk voor de bedreiging van het glazuur, maar ook het gemak waarmee ze geneutraliseerd kunnen worden. Pompelmoessap bv. is minder zuur dan cola, maar veel moeilijker te neutraliseren en dus véél erosiever voor het glazuur (tabel 1). Volgens deze tabel ligt de maatstaf voor neutralisatie van sportdranken gemiddeld slechts iets lager dan deze van sinaasappelsap en aanzienlijk hoger dan deze van cola.

Tabel 1: zuurheid van enkele dranken en een maatstaf om ze te neutraliseren
Bron: Tandheelkundige tijdingen 2001; 29: 133-171.

Preventie

De beste dorstlesser is water. Voor de meeste sporten geldt dat wanneer je niet langer dan een uur traint, het drinken van water volstaat om het vochtverlies aan te vullen. Tijdens langdurig sporten kan de extra aanvoer van koolhydraten door sportdranken je energieniveau op peil houden. Voor atleten die veel sportdrank verbruiken, is een bezoek aan de tandarts een absolute aanrader ter controle van mogelijke schade. Preventieve maatregelen zijn:

• Drink liever enkele malen een grote slok dan vele kleine slokjes of drink met een rietje. Slik de sportdrank onmiddellijk door. Hou hem niet in de mond.
• Spoel de mond steeds na met water. Sporters die een gebitsbeschermer dragen verwijderen die best bij het drinken en vergeten ook de gebitsbeschermer niet te spoelen met water.
• Geef de voorkeur aan sportdranken met de hoogste pH (liefst meer dan 5,5). Dit is niet eenvoudig: de pH staat meestal niet op de verpakking vermeld. Maak uw sportdrank eventueel zelf.
• Er bestaat kauwgom die zuren helpt neutraliseren. Bovendien stimuleert kauwgom de speekselvloed en zo de bescherming tegen zuur. Kies in elk geval voor suikervrije kauwgom.
• Wacht na het drinken van sportdrank minstens 1 uur alvorens de tanden te poetsen en gebruik een zachte tandenborstel.
• Bezoek minstens halfjaarlijks je tandarts.

Met dank aan aan Body Talk.